Wysoki poziom żelaza dieta

Masz wysoki poziom żelaza? Zastanawiasz się nad odpowiednią dietą? Najpierw sprawdź przyczynę nadmiaru żelaza.

Przyczyn podwyższonego żelaza może być wiele i niekoniecznie musi nią być nadwyżka żelaza w codziennej diecie.

Jaki wpływ ma dieta na poziom żelaza w organizmie?

Człowiek dostarcza sobie z pożywieniem codziennie jedynie 10 mg żelaza. Wchłanianie żelaza następuje w jelicie cienkim i tą droga do organizmu dostaje się zaledwie 10% żelaza przyjętego z pożywieniem, czyli ok. 1 mg! Tymczasem stale w organizmie człowieka (wewnętrznym obiegu) znajduje się go aż 3-5 g (w zależności od wieku i płci)! Dieta nie ma więc znaczącego wpływu na długookresowy poziom żelaza w organizmie.

Zobacz: schemat gospodarki żelazem w organizmie.

W przypadku niedoboru żelaza – organizm pobiera dodatkowe ilości tego pierwiastka z obiegu wewnętrznego i naturalnych magazynów – przede wszystkim wątroby, gdzie żelazo jest przechowywane w formie ferrytyny. Człowiek nie ma jednak skutecznego mechanizmu pozbywania się tego pierwiastka, jeżeli dojdzie do jego nagromadzenia w narządach. Stąd też za pomocą diety można jedynie zapobiec odkładaniu się dodatkowych ilości żelaza, ale nie ma możliwości obniżenia jego poziomu!

Jakie są przyczyny gromadzenia się żelaza?

Podwyższony poziom żelaza w surowicy krwi niewiele mówi o jego prawdziwej ilości w organizmie, gdyż może zależeć od wielu czynników. Najważniejszy jest poziom nagromadzonego żelaza, czyli ferrytyny który nie zawsze jest odzwierciedleniem żelaza w surowicy. Poziom żelaza w surowicy może podlegać dziennym wahaniom i zależy m.in od ilości żelaza w pożywieniu, stosowania suplementacji oraz ilości witaminy C w diecie, czy tego czy osoba oddaje krew. U kobiet również od obfitości krwawień miesięcznych, czy stosowania antykoncepcji. Natomiast podwyższony poziom żelaza jest zawsze niepokojący i powinien być podstawą do dalszych badań diagnostycznych, ponieważ jedną z przyczyn podwyższonego żelaza jest częsta choroba genetyczna – hemochromatoza.

Za hemochromatozę odpowiedzialne są zmiany w genach z którymi się rodzimy

W przebiegu hemochromatozy jest uszkodzony gen odpowiedzialny za utrzymywanie równowagi żelaza w organizmie (gen HFE). Jeżeli nie zostanie podjęte odpowiednie leczenie, może dojść do zaburzeń w funkcjonowaniu wielu narządów. W przypadku osób chorych na hemochromatozę, dieta ma niewielki wpływ na możliwość obniżenia poziomu żelaza, natomiast zapobiega dostawaniu się do organizmu jego dodatkowych ilości. Jako podstawowe leczenie, lekarz wprowadza naturalną i bezpieczną metodę jaką są upusty krwi, dzięki którym poziom żelaza można szybko i skutecznie obniżyć.

Pomimo, że o hemochromatozie niewiele się mówi, jest to bardzo częsta choroba – nawet 1 na 8 osób może mieć mutację w genie HFE!

Wskazania dla osób chorych na hemochromatozę są oparte na ograniczeniu produktów bogatych w żelazo oraz produktów wzmacniających jego wchłanianie w jelicie cienkim [1].

Jakie produkty lepiej wyeliminować?

1. Duże ilości czerwonego mięsa (mięso zawiera najłatwiej przyswajalne dla organizmu żelazo).

2. Produkty zawierające tłuszcze zwierzęce (lipidy w połączeniu z żelazem mogą prowadzić do toksycznych reakcji – stresu oksydacyjnego, które niszczą zdrowe komórki).

3. Witaminę C w dawkach większych niż 200 mg (witamina C znacznie wzmacnia wchłanianie żelaza).

4. Alkohol w nadmiernych ilościach, a jeżeli doszło już do uszkodzenia wątroby – konieczne jest całkowite wyeliminowanie alkoholu (alkohol wzmacnia wchłanianie żelaza i uszkadza wątrobę).

5. Słodzone napoje i słodycze – cukier wzmacnia wchłanianie żelaza.

6. Owoce morza – mogą zawierać bakterię (Vibrio vulnificus), która może być bardzo niebezpieczna dla osób z nadmiarem żelaza.

Jakie produkty są wskazane?

1. Warzywa (również szpinaku) i owoce w dużej ilości – zawierają antyoksydanty zapobiegające niszczeniu zdrowych komórek.

2. Orzechy, nasiona, ryż, warzywa strączkowe – zawierają dużo błonnika.

3. Kawa, herbata do posiłku –  zmniejsza absorpcję żelaza.

4. Makarony białe oraz kasze.

5. Nabiał – hamuje wchłanianie żelaza.

Zobacz: Dieta w hemochromatozie (Szpital Uniwersytecki w Krakowie)

Źródła:
[1] Iron Disorders Institute, Diet Recommendations for Hemochromatosis, 2006.