Nadmiar żelaza u dzieci

Gdy u dziecka obserwuje się podwyższone parametry gospodarki żelazem, należy sprawdzić, jaka jest ich przyczyna.

Prawidłowy poziom żelaza u dzieci jest tak samo ważny jak u dorosłych. Żelazo powinno być w równowadze, co oznacza, że zarówno jego zaniżony, jak i zawyżony poziom nie jest wskazany. Warto regularnie kontrolować ten parametr u dziecka, a wszelkie odchylenia od normy konsultować z lekarzem. Anemia z niedoboru żelaza może powodować opóźnienia rozwoju i zaburzenia psychiczne, a objawia się bladością, męczliwością, szybkim biciem serca. Odwrotna sytuacja, czyli wysoki poziom żelaza u dziecka, również jest niepokojący. Może powodować zaburzenia rozwoju intelektualnego i wzrokowo-ruchowego. Może dojść również do zatrucia żelazem, które objawia się biegunkami i wymiotami. Zatrucie żelazem może doprowadzić do uszkodzenia jelita. Zawsze należy sprawdzić, jaki jest powód zawyżonego żelaza u dziecka, gdyż jednym z nich może być choroba genetyczna – hemochromatoza.

Czym jest hemochromatoza?

To choroba, w przebiegu której mechanizm ograniczający ilość wchłanianego żelaza z pożywienia nie działa prawidłowo. Ma to związek z wadliwą budową białka HFE. Gromadzące się w nadmiarze żelazo odkłada się w narządach, powodując zaburzenia ich funkcji.

Pełne objawy kliniczne hemochromatozy najczęściej pojawiają się u dorosłych – około 40-50. roku życia. Statystycznie choruje 1 na 200 osób [1]. Objawy to przede wszystkim: schorzenia wątroby (mogące doprowadzić do raka wątroby), choroby stawów, cukrzyca, zaburzenia hormonalne mogące prowadzić do niepłodności czy choroby serca (kardiomiopatia). Jednak aby do nich doszło, żelazo musi się gromadzić w narządach od dłuższego czasu – nawet od wieku dziecięcego. Kiedy objawy się nasilą – często jest już za późno, aby je cofnąć i odzyskać zdrowie.

 

Czy wiesz że…?

Patologiczne gromadzenie się żelaza w organizmie w przebiegu hemochromatozy uwarunkowanej genetycznie jest procesem najczęściej powolnym, lecz jednocześnie nieprzewidywalnym i bez właściwej terapii prowadzącym do dysfunkcji wielu narządów. Stąd istotne jest odpowiednio wczesne postawienie rozpoznania, monitorowanie i leczenie pacjentów [2].

U dzieci jedyną wskazówką, że występuje genetyczna skłonność do przeciążenia żelazem, mogą być podwyższone parametry gospodarki żelazem we krwi: żelaza w surowicy, ferrytyny, WST, TIBC. Już w tym momencie warto sprawdzić, czy dziecko posiada wadliwy gen HFE, wykonując proste badanie genetyczne. Dzięki temu można otoczyć dziecko odpowiednią opieką: monitorować stan zdrowia i wyniki krwi, zapisać do odpowiedniego specjalisty. Wiedza ta jest bezcenna również z tego względu, że gdy w dorosłym wieku dojdzie do rozwoju pierwszych objawów, chory od razu będzie wiedział, czym mogą być spowodowane i do jakiego lekarza się udać. W przeciwnym wypadku, ze względu na niespecyficzne objawy, czas diagnozy może trwać nawet 10 lat! [3] 

Szybkie wdrożenie skutecznego leczenie oznacza dalsze życie w zdrowiu, tak więc wiedza uzyskana w dzieciństwie pozwala na uniknięcie bardzo niebezpiecznych komplikacji.

Monitorowani pacjenci mają unikatową szansę na wczesne rozpoczęcie terapii i uniknięcie nieodwracalnych powikłań przeładowania żelazem. Już pacjenci w wieku rozwojowym, obciążeni mutacją genu HFE, demonstrują przekraczające normę wiekową wysycenie transferryny żelazem [2].

Pacjenci z hemochromatozą zdiagnozowaną w wieku dorosłym wskazują, że posiadanie wiedzy o obecności mutacji w genie HFE w dzieciństwie zapobiegłoby nieodwracalnej utracie zdrowia – mówią wprost, że żałują, że takie badanie (genetyczne) nie zostało przeprowadzone wystarczająco wcześnie, gdyż dzięki odpowiednio wcześnie wdrożonemu leczeniu mogliby być obecnie w pełni zdrowi.

Niestety – z praktyki wynika, że wiedza o konsekwencjach nadmiaru żelaza u dzieci jest bardzo niska. Pediatrzy w codziennej praktyce zwracają uwagę na problem niedoboru żelaza, a nadmiar nie wydaje się być niepokojący. Tymczasem jeżeli żelazo w surowicy jest podwyższone, należy każdorazowo rozszerzyć badania z krwi o ferrytynę i WST, a gdy te parametry nie będą prawidłowe – o badanie genetyczne.

Czy wiesz że…?

O ile wskazania do diagnostyki przyczyn podwyższonego stężenia żelaza u dorosłych są precyzyjne, świadomość potencjalnego zagrożenia objawową hemochromatozą pacjenta pediatrycznego w przyszłości wydaje się być nikła (…). [2].

Jeżeli jednak u dziecka już występują silne objawy kliniczne przeciążenia żelazem (choroby wątroby, problemy sercem, cukrzyca, nierównowaga hormonalna), można podejrzewać również, że jest to bardzo rzadka hemochromatoza młodzieńcza spowodowana zmianami w genie HAMP, HJV.

Kaszki, odżywki, płatki śniadaniowe dla dzieci – czy są bezpieczne?

W codziennej diecie dziecka zawartość żelaza powinna być zrównoważona. Niestety – wiele przetworzonych produktów dla dzieci jest dodatkowo wzbogacana żelazem. Producenci chcą w ten sposób zaznaczyć prozdrowotne właściwości swoich produktów i zapewnić, że dzięki nim ustrzeżesz dziecko przed niedoborem żelaza. Tymczasem badania dowodzą, że nie ma potrzeby dodatkowej suplementacji żelazem, jeśli jego niedobór nie jest potwierdzony przez lekarza. Taka suplementacja nie jest zdrowa i może prowadzić do zbyt wysokiego poziomu żelaza. Najzdrowsze i najbezpieczniejsze jest żelazo pochodzące z naturalnych, nieprzetworzonych produktów. Każda dodatkowa suplementacja żelaza u dziecka powinna być skonsultowana z lekarzem.

.Źródła:
[1] K. Derc, M. Grzymisławski, G. Skarupa-Szabłowska, Hemochromatoza pierwotna (Primary hemochromatosis), „Gastroenterologia Polska” 2001, 8 (2), 181-188.
[2] B. Kaczorowska-Hać, M. Myśliwiec, E. Adamkiewicz-Dróżyńska, E. Miłosz, Hemochromatoza dziedziczna u dzieci, “Developmental Period Medicine” 2017, XVII, 2.
[3] K. Sikorska, K. P. Bielawski, T. Romanowski, P. Stalke, Hemochromatoza dziedziczna – najczęstsza choroba genetyczna człowieka, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2006, nr 60.